Przedawnienie zobowiązania podatkowego przestaje decydować o losie sprawy karnej.

Projekt nowelizacji Ordynacji podatkowej i Kodeksu karnego skarbowego zmierza do zerwania istotnego dziś powiązania między przedawnieniem zobowiązania podatkowego a przedawnieniem karalności przestępstw skarbowych. W tym celu przewidziano usunięcie art. 44 § 2 kks, który obecnie powoduje, że karalność przestępstw skarbowych polegających na uszczupleniu lub narażeniu na uszczuplenie należności publicznoprawnej wygasa nie tylko wraz z upływem terminu przedawnienia karalności, ale również z chwilą przedawnienia samej należności. Dotyczy to zarówno przestępstw, jak i wykroczeń skarbowych.

W praktyce oznacza to, że przedawnienie podatku, dotacji, subwencji czy należności celnej automatycznie zamyka drogę do dalszego prowadzenia postępowania karnego skarbowego – nawet wtedy, gdy zostało ono prawidłowo wszczęte i zgromadzono kompletny materiał dowodowy. Projektodawca wskazuje wprost, że taki mechanizm osłabia ochronę interesów finansowych Skarbu Państwa i prowadzi do sytuacji, w której sprawa karna nie może zostać merytorycznie rozstrzygnięta wyłącznie z powodu upływu terminu podatkowego. Zdaniem autorów zmian przedawnienie zobowiązania podatkowego nie powinno blokować rzetelnego wyjaśnienia odpowiedzialności karnej.

Jednocześnie projekt nie wprowadza nieograniczonej w czasie odpowiedzialności karnej skarbowej. Nadal zastosowanie będą miały ogólne zasady przedawnienia karalności przewidziane w Kodeksie karnym skarbowym. Co do zasady termin ten wynosi pięć lat i w większości przypadków pokrywa się z terminem przedawnienia zobowiązania podatkowego. Dopiero wszczęcie postępowania karnego przeciwko konkretnej osobie skutkuje jego wydłużeniem o kolejne pięć lat, co ma umożliwić zakończenie spraw już toczących się, także na etapie sądowym, mimo wcześniejszego przedawnienia podatku.

W szerszym ujęciu zmiany te wpisują się w nową koncepcję rozdzielenia biegu terminów podatkowych i karnych. Po nowelizacji art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej powiązanie tych terminów ma pozostać jedynie w wąskiej grupie najpoważniejszych przestępstw skarbowych, stanowiących około 10% wszystkich spraw. W pozostałych przypadkach, stanowiących zdecydowaną większość postępowań uszczupleniowych, odpowiedzialność karna ma być oceniana niezależnie od losów zobowiązania podatkowego.

W efekcie Kodeks karny skarbowy ma samodzielnie regulować terminy przedawnienia karalności, zgodnie z polityką karną państwa, stopniem społecznej szkodliwości czynu oraz wysokością zagrożenia karą, bez automatycznego „uzależniania” odpowiedzialności karnej od przedawnienia podatku. To zasadnicza zmiana filozofii, która może realnie wpłynąć na praktykę prowadzenia spraw karnych skarbowych.